Zwarte toermalijn

Hoogte: 11,2 cm
Breedte: 6,3 cm
Diepte: 5,9 cm
Gewicht: +/- 701 g
Afkomst: Brazilië

Zwarte toermalijn, ook wel schorl genoemd, is een krachtige en veelvoorkomende variant van toermalijn die bekendstaat om zijn diepzwarte kleur en glanzende kristallen. De steen vormt vaak langwerpige, geribbelde kristallen en wordt zowel gewaardeerd als siersteen, verzamelmineraal en decoratief object.

Chemische samenstelling:
Zwarte toermalijn is een complex boorhoudend silicaatmineraal met onder andere natrium, ijzer, magnesium en aluminium. De algemene formule van schorl luidt: NaFe₃Al₆(Si₆O₁₈)(BO₃)₃(OH)₄. De diepe zwarte kleur ontstaat voornamelijk door het hoge ijzergehalte binnen het kristalrooster.

Kristalstructuur:
Zwarte toermalijn kristalliseert in het trigonaal kristalsysteem en vormt meestal langwerpige prismatische kristallen met duidelijke verticale groeilijnen of ribbels. De kristallen kunnen afzonderlijk groeien, maar komen ook vaak voor in bundels of verweven structuren binnen gesteenten.

Hardheid:
Met een hardheid van 7 tot 7,5 op de schaal van Mohs is zwarte toermalijn een sterke en duurzame steen die geschikt is voor sieraden, decoratieve toepassingen en verzamelobjecten.

Transparantie en breking:
Zwarte toermalijn is meestal opaak, maar dunne kristalranden kunnen soms licht doorschijnend zijn. De steen heeft een glasachtige tot licht harsachtige glans. De brekingsindex ligt gemiddeld tussen 1.614 en 1.666, afhankelijk van de exacte samenstelling van het mineraal.

Temperatuur- en lichtgevoeligheid:
Zwarte toermalijn is relatief stabiel en behoudt doorgaans goed zijn kleur onder normale omstandigheden. Extreme hitte of sterke temperatuurschommelingen kunnen echter interne spanningen veroorzaken waardoor scheurtjes ontstaan. De steen is daarnaast piëzo-elektrisch, wat betekent dat hij elektrische spanning kan opwekken onder druk of temperatuurverandering.

Vorming:
Zwarte toermalijn ontstaat voornamelijk in stollings- en metamorfe gesteenten, vooral in granietpegmatieten en hydrothermale aders. Tijdens het afkoelen van mineraalrijke magma’s kristalliseert de toermalijn langzaam uit, waardoor grote prismatische kristallen kunnen ontstaan.

Afkomst:
Zwarte toermalijn wordt wereldwijd gevonden, onder andere in Brazilië, Pakistan, Afghanistan, Madagaskar, Namibië en de Verenigde Staten. Braziliaanse exemplaren staan bekend om hun grote kristallen en diepe zwarte kleur, terwijl mineralen uit Pakistan en Afghanistan vaak uitzonderlijk gevormde kristallen vertonen.